Hondenwelzijn

De oplossing voor ongewenst gedrag:
TRAINING OF OPVOEDING?

Hondenwelzijn

Hondeneigenaren nemen contact met mij op over het gedrag van hun hond(en). Vaak willen ze een afspraak maken voor training. Of ik een oefening weet waarmee ze het probleemgedrag kunnen weg-trainen. De vraag is of training wel de juiste weg is. In een aantal artikelen bespreek verschillende aspecten die met probleemgedrag te maken hebben en hoe het ongewenste gedrag kan worden bijgestuurd of opgelost. 

Namens de branchevereniging NVGH heb ik een 3-tal artikelen geschreven voor het vaktijdschrift Onze Hond. In deel 1 bespreek ik Hondenwelzijn als mogelijke oplossing om ongewenst gedrag bij te sturen.

Ongewenst gedrag voor wie?

Wat is zoal probleemgedrag en hoe moet je dat zien in het licht van hondengedrag in het algemeen.

Voordat we überhaupt over het bijsturen of oplossen van probleemgedrag kunnen praten moeten we toch eerst met elkaar afspreken wat probleemgedrag is. Afijn, voor mij als gedragstherapeut is alle gedrag een probleem als het voor de eigenaar een probleem is. Logisch zou je zeggen. De eigenaar belt me immers en niet de hond.

En dát is nou net de crux. Want wát is er nou écht het probleem? Het feit dat jij als mens er niet mee om kan gaan, geen enkel idee hebt wat te doen om de situatie te veranderen, je je schaamt voor de buren of je niet op straat durft te vertonen? Of het feit dat je hónd niet kan omgaan met de situatie en zo gestrest is dat hij zich genoodzaakt voelt om zelf actie te nemen (fight, flight, freeze). Neem van mij aan, vaak een beetje van allebei.

Probleemgedrag gaat dus over ongewenst gedrag, zowel voor jou als eigenaar, als voor de hond zelf.

Hondenwelzijn

Om toch nog iets nauwkeuriger te zijn over wat nou een gedragsprobleem is, wil ik ook iets over ‘hondenwelzijn’ kwijt. Als ik advies, tips of oefeningen bespreek met een eigenaar om het gedrag te kunnen bijsturen of zelfs op te lossen, dan geef ik ook altijd aan wat de reden is voor het specifieke advies. Advies geven start gek genoeg heel vaak eerst met het uitleggen van wat honden nou eigenlijk nodig hebben; rust om bij te komen van alle ervaringen op de wandeling, een uitlaatklep voor de enorme energie die je hebt als je een puberhond bent, het juiste voer bij prikkelbare darmen na een langdurige darminfectie, een eigen plek waar je hond zich kan terugtrekken en waar hij niet gestoord wordt,….

Ik bekijk altijd eerst of de basis voor de hond op orde is. Pas dan kan je werken aan het ongewenste gedrag. De basisbehoeften die voor elke hond gelden zijn genoeg beweging, voldoende voeding van de juiste samenstelling, een veilig gevoel, voldoende slaap, de omgeving kunnen ontdekken, een ‘buit’ kunnen najagen en vangen, aandacht krijgen en verzorgd worden (zie ook piramide “Hierarchy of dog needs” van Linda Michaels). De leefomstandigheden van een hond bepalen mee met hoe hij zich voelt. Dat heeft invloed op hoe hij zich gedraagt.

Hondenwelzijn gaat niet alleen over of een hond zich lichamelijk goed voelt maar ook hoe hij zich geestelijk voelt, en ook over hoe een hond functioneert in zijn leefomgeving. Oftewel zit je hond zowel fysiek als mentaal wel ‘lekker in zijn vel’?

De praktijk

Siebe is een stabij reu van 3 jaar oud, chemisch gecastreerd. Hij woont bij zijn twee eigenaren in een rustig dorp. Hij krijgt alles wat hij nodig heeft; voer, water, wandelingen, een spelmomentje. Toch vertoont Siebe de hele dag lang stress. Volgens de eigenaren staat hij de hele dag ‘aan’. Hij gaat nauwelijks in zijn mand liggen, ligt op hun voeten als ze aan de eettafel zitten en staat ook direct op als zij opstaan. Hij blaft bij het minste geringste geluid en is dan moeilijk gerust te stellen.

Siebe luistert goed naar zijn eigenaren. Op de wandeling loopt hij netjes aan de lijn, wil soms achter een vogel aan. Maar Siebe mag niet loslopen want hij luistert niet als hij schrikt van een harde knal. Dan vlucht hij in blinde paniek naar huis, welk commando de eigenaar ook roept. Eenmaal in huis herstelt hij langzaam van de schrik. Hij blijft lange tijd bibberen en hijgen, weggekropen in een hoekje van de kamer. Soms hijgt Siebe wel eens een hele avond terwijl er ogenschijnlijk niets voorgevallen is.

De eigenaren bellen me in november. Er wordt vuurwerk afgestoken in het dorp en Siebe is met geen 10 paarden de deur meer uit te krijgen. ‘s Avonds in het donker al helemaal niet.

Bijsturen van gedrag

Om van de angst voor plotselinge-harde-knallen af te komen bestaat er een trainingsprogramma; nou ja, eigenlijk een de-sensitiseringsprogramma waarbij ook gebruik gemaakt wordt van her-conditioneren. Bij het leren omgaan met harde knallen gebruik je een methode die de nare associatie met het vuurwerk moet veranderen in een neutrale of leuke. Je zoekt iets wat de hond heel leuk of lekker vindt en gebruikt dat om de associatie te veranderen. Het geluid van vuurwerk wordt eerst op laag volume ingezet terwijl je samen aan het spelen bent of een oefening doet (iets wat de hond heel leuk vindt) om zo de angst voor het geluid om te buigen. Gaandeweg de trainingssessies zet je het geluid harder, vaker en in verschillende varianten aangeboden.

Dit klinkt prima maar een dergelijke training is niet te doen als je hond na de goed opgebouwde training met geluid naar buiten gaat en daar de vuurwerkknallen in volle sterkte moet incasseren. Je bent meteen terug bij af. Dus wat dan wél te doen.

Structuur en veiligheid

Met de ‘biologische behoeften’ genoemd in de piramide zit het grotendeels wel goed, al kan de locatie van zijn slaapplaats misschien veranderd worden. Siebe ligt nu in het halletje naast de voordeur en reageert werkelijk op alles wat hij hoort. Stabij, waakhond?! Niet echt een plek om tot rust te komen.

Wat ook genoemd wordt bij ‘biologische behoeften’ is het onderdeel veiligheid, waarbij je ook nog onder ‘emotionele behoeften’ voorspelbaarheid en liefdevol leiderschap ziet staan. Deze drie punten tezamen wijzen in de richting van structuur-geven, een-vaste-routine-creëren, iets wat veel honden sowieso heel fijn vinden (mensen trouwens ook). Hoe duidelijker de regels, het dagritme, de opdrachten of cues zijn, hoe meer structuur. Hoe meer structuur hoe meer voorspelbaarheid en daarmee ook zekerheid. Een hond weet precies wat er gaat komen.

Voor Siebe betekent dit dat de basis-gehoorzaamheid opgefrist wordt. In huis oefenen met zit, af, blijf, hierrrr. Het lijkt te simpel voor woorden maar een eigenaar die een duidelijke opdracht geeft, Siebe hierrrrr, en beloont als hij komt, geeft een hele duidelijke structuur voor een hond. Hij doet wat je vraagt, krijgt een beloning en heeft dus succes. YES! Het geeft een goed gevoel. Niet alleen voor jou (hond luistert!) maar ook voor je hond (ik doe het goed!). Deze hele simpele oefeningen kan je buiten ook toepassen. Touch om je hond naast je laten lopen als hij trekt, hierrrr omdat dat altijd handig is om te trainen, zit bij de stoeprand. Door je hond vaker te vragen iets te doen voor je, wordt het de gewoonste zaak van de wereld. In het geval van Siebe oefen je omdat je het later ook wil gebruiken in een voor hem ‘moeilijke’ situatie. Je neemt controle over de situatie. Je vertelt je hond wat hij moet doen. Hij hoeft het zelf niet meer te bedenken. Natuurlijk is Siebe hiermee niet van zijn angst voor vuurwerk af, maar hij krijgt wat meer zekerheid en vertrouwt meer op jou.

Rust

Naast een duidelijke structuur is het ook handig om een hond meer rust te geven. Niet alleen rust op zijn slaapplek (op een andere locatie dan bij de voordeur) maar ook rust in de zin van ‘prikkels vermijden’. Dus, in het geval van Siebe: de hond in de auto en een lange wandeling maken langs het strand of in het bos. Op een tijdstip waarop de kinderen nog op school zitten, zodat de kans op vuurwerk minimaal is. Thuis beperk je je tot een kort plasrondje en ga je ’s avonds alleen naar de dichtstbijzijnde boom. Zó handig als je een reu hebt (..) Door het vermijden van de plotselinge knallen, het lekker los wandelen in het bos, af en toe teruggeroepen worden door je eigenaar met hierrrr -en dan beloond worden- komt er minimaal het hoofd in, gaat er maximaal het hoofd uit, plus dat je ook nog succes hebt met goed luisteren naar wat je gevraagd wordt. Voor een stabij als Siebe overigens nog wel moeilijk, want hij is erg zelfstandig als hij zo rondstruint in het bos. De eigenaar moet zich dus vooraf afvragen waar en wanneer hij de hond los laat lopen. Een lange lijn is namelijk ook een optie. Je weet maar nooit of er ook overdag ergens een knal te horen zal zijn, waarbij Siebe in blinde paniek terug wil naar veiligheid, de auto of zijn huis.

Wat heeft een hond nodig?

Bij het bijsturen van elk ongewenst gedrag start ik bij de basis, hondenwelzijn. Het geeft een eigenaar al een aantal aanknopingspunten om aan de algehele hond te werken, een nieuwe manier van kijken, van omgang met zijn hond. Zo ook voor de eigenaren van Siebe, die nu al minder aanslaat bij alles wat buiten voorbijloopt en vaker rustig in zijn mand ligt. Ze geven Siebe inmiddels ook wat ondersteuning -een middel op natuurlijke basis via de dierenarts- om hem te helpen sneller te herstellen van de schrik van een harde knal. Siebe vindt het leuk om de oefeningetjes te doen, mag tussendoor lekker brokjes zoeken in een snuffelmat en komt letterlijk meer tot rust. De angst voor vuurwerk is niet over maar hij krijgt wel al het mogelijke wat hem helpt om er beter mee te dealen.

Training of opvoeding? Bekijk eerst wat je hond zélf nodig heeft. Wat helpt hém om op de best mogelijke manier om te kunnen gaan met het probleem, een probleem wat voor ons als eigenaar vaak niet past in óns leven, ongewenst is.

Download de PDF